Wat en waarom?

Waarom een UNO Internationaal Jaar van de Aardappel (IYP2008) in 2008?

Via het Internationaal Jaar van de Aardappel 2008 (IYP 2008) willen de Verenigde Naties de rol van de aardappel in het licht van thema's als honger, armoede en leefmilieu onder de aandacht brengen.

Men verwacht dat de wereldbevolking de komende twee decennia nog zal toenemen met gemiddeld meer dan 100 miljoen per jaar. Meer dan 95 percent van deze groei zal plaatsvinden in de ontwikkelingslanden. Het is een uitdaging voor de ganse internationale gemeenschap om voor de huidige en toekomstige generaties de nodige voeding te verzekeren — rekening houdend met de beschikbaarheid van natuurlijke grondstoffen. De aardappel zal een belangrijke rol spelen in de realisatie van deze doelstellingen.

Aardappelen groeien over de ganse wereld
De consumptie van de aardappel gaat terug tot 8000 jaar geleden in het Andesgebergte. Via de Spaanse ontdekkingsreizigers belandde hij in de 16de eeuw in Europa, van waaruit hij zijn wereldwijde veroveringstocht inzette. Vandaag worden aardappelen geteeld in de ganse wereld op een oppervlakte van 195.000 m² landbouwgrond. Met een totale productie van 315 miljoen ton is de aardappel momenteel het 4de belangrijkste gewas ter wereld, na rijst, graan en maïs. Meer dan de helft hiervan werd geoogst in ontwikkelingslanden, waar de aardappelteelt een steile opmars kent.

De aardappel spijst de hongerigen
De aardappel zou een belangrijke component moeten zijn in elke strategie om armen en hongerigen te voeden. Het is een ideaal gewas voor de meeste ontwikkelingsregio's in de wereld: de aardappel verbruikt minder land, groeit sneller en is meer klimaatbestendig dat de meeste andere gewassen. Bovendien is 85 % van de plant eetbaar, tegenover 50 % bij granen.

Aardappelen zijn ook goed voor jou
Aardappelen zijn rijk aan koolhydraten, wat hen tot een rijke energiebron maakt. Ze hebben bovendien het hoogte proteïnegehalte in de familie van de wortelgewassen, met een aminozuurpatroon dat geschikt is voor de menselijke behoeftes.
Ook is de aardappel rijk aan vitamine C (een gemiddelde aardappelknol bevat ongeveer de helft aan de aanbevolen dagelijkse inname) en bevat een vijfde van de aanbevolen dagelijkse inname van kalium!

De vraag naar aardappelen neemt toe
De mondiale productie van aardappelen is de voorbije 10 jaar toegenomen met een jaargemiddelde van 4,5 %, een veel snellere groei dan de andere belangrijke gewassen. Deze groei vond vooral plaats in ontwikkelingslanden, meer bepaald in Azië. Daar waar het verbruik van aardappelen daalt in Europa, groeide deze in de ontwikkelingslanden van minder dan 10 kg per capita per jaar in 1961 naar bijna 22 kg in 2003. Alles wijst in een verder snelle groei van dit verbruik in de komende jaren.

Achtergrond
De aardappel (Solanum tuberosum) was ongeveer 8000 jaar geleden beschikbaar in het Andesgebergte van Zuid-Amerika. Vandoor ook dat de vraag om het UNO IYP 2008 te organiseren afkomstig was van de Peruviaanse overheid.
De delegatie van Peru stelde ter gelegenheid van de tweejaarlijkse conferentie van de FAO (Food and Agriculture Organisation) een resolutie om de aandacht van de wereld te vragen voor het belang van de aardappel als bron van voedselzekerheid en voorkoming van de armoede in de wereld.
De 60ste zitting van de UNO Algemene Vergadering in december 2005 aanvaardde de resolutie en nodigde de FAO uit om het IYP2008 te implementeren. De resolutie heeft het over de aardappel als hoofdvoedsel in het dieet van de wereldbevolking en bevestigde de mogelijke rol van de aardappel om de ontwikkelingsdoelstelling te realiseren, inclusief de Millennium Ontwikkelingsdoelstellingen van de UNO.



Het Internationaal Jaar van de Aardappel: het project

De rol van het Internationaal Jaar van de Aardappel is het bewustzijn te doen toenemen van het belang van de aardappel als voedselbron voor ontwikkelingslanden, en om onderzoek en ontwikkeling van de aardappelteelt te promoten als een middel dat bijdraagt tot het bereiken van de Millennium Ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties.

Voedselzekerheid — de toegang tot veilige en voedzame voeding verzekeren
Het IYP 2008 kan de globale aandacht vestigen op de noodzaak om kwetsbare mensen oplossingen aan te bieden die beperkingen reduceren, kansen creëren, productiviteit verhogen en risico's verminderen in de landbouw waarvan zijn afhangen.

Verminderen van de armoede
Het IYP 2008 kan de globale aandacht vestigen op de noodzaak om de armoede te verminderen door het inkomen van landbouwers te verhogen en hen met afzetmarkten in contact te brengen.

Duurzaam gebruik van biodiversiteit
Het IYP 2008 kan de globale aandacht vestigen op de acties nodig om de diversiteit aan aardappelen te beschermen, bewaren en gebruiken.

Duurzaam versterken van aardappel gebaseerde landbouw
Het IYP 2008 kan de globale aandacht vestigen op oplossingen voor duurzame landbouwtechnieken die het verlies van natuurlijke bronnen stopzetten of omkeren.



Wegwijzer voor het IYP 2008

Het IYP 2008 is een eerste stap in een doorlopend proces. Het zal dienen als katalysator voor informatie-uitwisseling en aansteker van aardappelontwikkelingsprogramma's op middellange en lange termijn. De rol van regionale en nationale overlegstructuren is daarbij een belangrijk aspect van het IYP 2008.



Doelstelling, strategie en verwachte resultaten

De belangrijkste doelstelling van het IYP is de promotie van de duurzame ontwikkeling van aardappel gebaseerde landbouw en de aardappelindustrie in het belang van het welzijn van de telers en de verbruikers.

De geplande strategie voor de uitvoering van het IYP 2008 is erop gebouwd om partners en de ganse aardappelketen ertoe te bewegen om synergieën te ontwikkelen met een waaier aan acties die de aardappelteelt centraal stellen, zoals workshops, publicaties, culturele evenementen en technische ondersteuning.

Als verwacht resultaat hoopt men een gewijzigd profiel van de aardappel van het veld tot op het bord te realiseren, evenals mechanismen om de locale participatie te versterken bij het gebruik van de natuurlijke grondstoffen, waarvan het leefmilieu kan verbeteren. Tenslotte wil men een toegenomen internationale samenwerking via partnerschap en een verhoogde appreciatie bij schoolkinderen van de landbouwkundige, nutritioniële, sociale en milieugerelateerde onderwerpen bereiken.



Een stappenplan

2006: IYP 2008 planning
Na interne consultatie en het ontwerp van het IYP concept werd door de FAO een IYP Informeel Internationaal Steering Committee (IISC) opgericht met zetel in Rome. Een portaalsite werd online gebracht.

2007: lancering van het IYP 2008
Het IYP 2008 werd gelanceerd op 18 oktober 2007 in het VN hoofdkwartier in New York in het kader van de VN Wereldvoedingsdag.

2008: uitvoering van het IYP 2008
Coördinatie en media informatie, implementatie van de activiteiten op mondiaal, nationaal en regionaal vlak. Een international forum rond het thema “Aardappelwetenschap voor de armen” wordt georganiseerd in Cuzco, Peru van 25 t.e.m. 28 maart 2008.

2009: IYP 2008 opvolging
De impact van de activiteiten in het kader van het IYP 2008 wordt geëvalueerd en gerapporteerd aan de Algemene vergadering van de Verenigde Naties. De nog lopende activiteiten worden verder ondersteund.



Rol van de IYP partners

  • De FAO als ondersteunende organisatie kan terugvallen op haar ervaring t.g.v. het internationaal jaar van de rijst (2004) via haar infrastructuur met regionale en verbindingsbureaus over de ganse wereld, staat in voor de coördinatie van de bewustmaking- en actiecampagne.
  • De VN agentschappen en internationale onderzoeksorganisaties, in het bijzonder het Centro Internacional de la Papa (CIP) in Peru — dat deel uitmaakt van de wereldwijde CGIAR centra — zullen kritische bijdragen moeten leveren tot de ontwikkeling van aardappelgebaseerde productiesystemen via een brede waaier aan programma's en initiatieven.
  • De regeringen in zowel aardappelproducerende als consumerende landen, leveren een breed politiek, technisch en socio-economisch netwerk dat ontwikkeling kan stimuleren. Zij dragen een grote verantwoordelijkheid om het project te promoten en te faciliteren.
  • Niet gouvernementele organisaties (NGO's) kunnen terugvallen op een sterke relatie met locale gemeenschappen. Zij kunnen ervoor instaan dat de projecten tot bij de locale bevolking raken.
  • Landbouworganisaties en aanverwanten zijn essentiële partners voor het IYP 2008. Zij beschikken over praktische kennis die de aardappelproductie kan verbeteren.
  • De private sector kan de meeste factoren beïnvloeden m.b.t. de aardappelteelt.

Al deze partners maken deel uit van het IYP Informeel Internationaal Steering Committee (IISC) dat het proces van het IYP 2008 zal begeleiden.



IYP Champions

De FAO doet daarbij ook een beroep op zogenaamde “IYP champions”. Dit zijn een aantal leidinggevende landen met een grote interesse in aardappelen en de capaciteit om een sturende rol te spelen in het IYP 2008.

Van hen wordt ook een financiële bijdrage verwacht. Als eersten heeft de overheid van Peru, Ierland, Spanje, Italië en Zwitserland, samen met enkele private partners (McCain en Simplot) die rol op zich genomen.

De Belgische aardappelsector hoopt dat ook de Belgische, Vlaamse en Waalse overheid én de Europese Commissie hun bijdrage aan dit project kunnen leveren.